اینکوترمز 2020 به زبان ساده
راهنمای کامل قوانین ، مسئولیتها و هزینهها به همراه جدول
تجارت بینالملل دنیایی پیچیده با قوانین و مقررات خاص خود است. یکی از بزرگترین چالشها در این عرصه، هماهنگی بین خریدار و فروشنده بر سر مسئولیتها، هزینهها و ریسکهای حملونقل است. تصور کنید یک تاجر ایرانی کالایی را از چین خریداری میکند؛ چه کسی مسئول پرداخت هزینه حمل از کارخانه تا بندر است؟ چه کسی باید کالا را بیمه کند؟ ریسک آسیب دیدن کالا در کدام نقطه از فروشنده به خریدار منتقل میشود؟ پاسخ تمام این سوالات در یک کلمه نهفته است: اینکوترمز (Incoterms).
در این راهنمای جامع از آریان آسمان، به زبان ساده و با مثالهای کاربردی، به شما خواهیم گفت اینکوترمز 2020 چیست، چه تغییراتی داشته و چگونه میتوانید با استفاده از آن، معاملات تجاری خود را شفاف، امن و بدون اختلاف به سرانجام برسانید.
اینکوترمز چیست و چرا تا این حد اهمیت دارد؟
اینکوترمز (Incoterms) که مخفف عبارت International Commercial Terms (اصطلاحات بینالمللی بازرگانی) است، مجموعهای از قوانین استاندارد و جهانی است که توسط اتاق بازرگانی بینالمللی (ICC) تدوین و منتشر میشود. این قوانین به عنوان یک زبان مشترک بین خریداران و فروشندگان در سراسر جهان عمل میکنند و سه موضوع حیاتی را در قراردادهای تجاری مشخص میکنند:
- وظایف (Tasks): چه کسی مسئول انجام چه کاری است؟ (مثلاً بستهبندی، بارگیری، دریافت مجوز صادرات).
- هزینهها (Costs): هر یک از طرفین مسئول پرداخت کدام بخش از هزینهها هستند؟ (برای مثال هزینه حمل، هزینه بیمه، عوارض گمرکی).
- ریسکها (Risks): ریسک از بین رفتن یا آسیب دیدن کالا در کدام نقطه از مسیر، از فروشنده به خریدار منتقل میشود؟
هدف اصلی اینکوترمز، جلوگیری از سردرگمی، سوءتفاهم و اختلافات پرهزینه در تجارت بینالملل است. وقتی شما در قرارداد خود از یکی از قوانین اینکوترمز استفاده میکنید، در واقع به یک چارچوب حقوقی مشخص و پذیرفتهشده جهانی ارجاع میدهید.
مهمترین تغییرات اینکوترمز 2020 نسبت به نسخه 2010
اتاق بازرگانی بینالمللی معمولاً هر ده سال یکبار اینکوترمز را بازنگری میکند تا با نیازهای روز تجارت جهانی هماهنگ شود. آخرین نسخه، اینکوترمز 2020 است که تغییرات مهمی نسبت به نسخه 2010 داشته است:
جایگزینی DAT با DPU:
قانون (Delivered at Terminal) DAT حذف و قانون جدید DPU (Delivered at Place Unloaded) جایگزین آن شد. این تغییر به طرفین اجازه میدهد تا هر مکانی (نه فقط ترمینال) را به عنوان محل تحویل و تخلیه کالا تعیین کنند.
افزایش سطح پوشش بیمه در CIP:
در قانون CIP، فروشنده اکنون موظف است بیمهای با بالاترین سطح پوشش (مطابق با کلوز A مؤسسه بیمهگران لندن) تهیه کند، در حالی که در نسخه 2010 بیمه حداقلی کافی بود.
صدور بارنامه On-Board در قانون FCA:
برای حل مشکلات مرتبط با اعتبارات اسنادی (LC)، در قانون FCA این امکان فراهم شده که خریدار بتواند از حملکننده خود بخواهد پس از بارگیری کالا، بارنامهای با قید "On-Board" (بارگیری شده روی کشتی) برای فروشنده صادر کند.
شفافیت بیشتر در تقسیم هزینهها:
در نسخه 2020، لیست هزینههایی که بر عهده خریدار و فروشنده است، به شکل دقیقتری در هر قانون مشخص شده تا از ابهام جلوگیری شود.
الزامات امنیتی جدید:
مسئولیتهای مرتبط با امنیت حملونقل (مانند اسکن کانتینرها) به طور واضحتری بین دو طرف تقسیم شده است.
امکان استفاده از وسایل حمل شخصی:
اینکوترمز 2020 به صراحت این امکان را در نظر گرفته که فروشنده یا خریدار بتوانند با استفاده از وسایل حملونقل خودشان (به جای استفاده از شخص ثالث) کالا را جابجا کنند.
دستهبندی 11 قانون اینکوترمز 2020
قوانین یازدهگانه اینکوترمز 2020 به دو گروه اصلی تقسیم میشوند:
- قوانین برای تمام روشهای حملونقل (Rules for Any Mode of Transport): این هفت قانون برای هر نوع وسیله نقلیهای (کامیون، قطار، هواپیما یا کشتی) و حتی برای حملونقل ترکیبی قابل استفاده هستند.
- قوانین مختص حملونقل دریایی و آبراههای داخلی (Rules for Sea and Inland Waterway Transport): این چهار قانون به طور خاص برای حمل کالا با کشتی طراحی شدهاند.
در ادامه به بررسی تکتک این قوانین میپردازیم.
بخش اول: قوانین قابل استفاده برای تمام روشهای حمل (7 قانون)
-
EXW (Ex Works) | تحویل در محل کار
در این قانون، فروشنده کالا را در محل خود (مثلاً کارخانه یا انبار) به خریدار تحویل میدهد. از این نقطه به بعد، تمام مسئولیتها، هزینهها و ریسکها بر عهده خریدار است.
- حداکثر مسئولیت برای خریدار: خریدار باید کالا را بارگیری کرده، تشریفات گمرکی صادرات را انجام دهد و تمام مسیر حمل را مدیریت کند.
- چه زمانی استفاده میشود؟ معمولاً در تجارت داخلی یا زمانی که خریدار توانایی و تجربه کامل برای مدیریت کل فرآیند حمل را دارد.
-
FCA (Free Carrier) | تحویل به حملکننده
فروشنده کالا را پس از انجام تشریفات گمرکی صادرات، در محلی معین به حملکنندهای که توسط خریدار انتخاب شده، تحویل میدهد. نقطه انتقال ریسک، همین لحظه تحویل به اولین حملکننده است.
- نکته کلیدی: این قانون بسیار انعطافپذیر است و بهترین گزینه برای حمل کانتینری محسوب میشود.
-
CPT (Carriage Paid To) | کرایه حمل پرداخت شده تا مقصد
فروشنده هزینه حمل کالا تا مقصد توافقشده را پرداخت میکند، اما ریسک آسیب دیدن کالا پس از تحویل آن به اولین حملکننده، به خریدار منتقل میشود.
- مهم: در این قانون، فروشنده مسئولیتی برای تهیه بیمه ندارد. ریسک با خریدار است.
-
CIP (Carriage and Insurance Paid To) | کرایه و بیمه پرداخت شده تا مقصد
این قانون مشابه CPT است، با یک تفاوت بزرگ: فروشنده موظف است کالا را تا مقصد بیمه کند.
- سطح بیمه: بر اساس اینکوترمز 2020، این بیمه باید دارای پوشش جامع (کلوز A) باشد، مگر اینکه طرفین به شکل دیگری توافق کنند.
-
DAP (Delivered at Place) | تحویل در محل مقرر در مقصد
فروشنده تمام هزینهها و ریسکهای رساندن کالا به یک مکان مشخص در کشور مقصد را بر عهده میگیرد. کالا آماده تخلیه به خریدار تحویل داده میشود.
- مسئولیت تخلیه: هزینه و ریسک تخلیه کالا از وسیله حمل، بر عهده خریدار است.
-
DPU (Delivered at Place Unloaded) | تحویل در محل مقرر در مقصد (با تخلیه)
این تنها قانون اینکوترمز است که فروشنده را ملزم به تخلیه کالا در مقصد میکند. فروشنده تمام هزینهها و ریسکها را تا زمان تخلیه کامل کالا در محل تعیینشده بر عهده دارد.
-
DDP (Delivered Duty Paid) | تحویل با پرداخت حقوق و عوارض گمرکی
در این قانون، فروشنده بیشترین مسئولیت ممکن را بر عهده دارد. او نه تنها کالا را به مقصد میرساند، بلکه تمام تشریفات گمرکی واردات و پرداخت عوارض و مالیاتهای مربوطه را نیز انجام میدهد.
- حداکثر مسئولیت برای فروشنده: کالا به صورت ترخیصشده و آماده تحویل در مقصد به خریدار ارائه میشود.
بخش دوم: قوانین مختص حملونقل دریایی (4 قانون)
-
FAS (Free Alongside Ship) | تحویل در کنار کشتی
فروشنده کالا را در بندر مبدأ، در کنار کشتیای که توسط خریدار تعیین شده، تحویل میدهد. از این لحظه به بعد، هزینه و ریسک به خریدار منتقل میشود.
-
FOB (Free On Board) | تحویل روی عرشه کشتی
یکی از پرکاربردترین قوانین حمل دریایی. فروشنده کالا را در بندر مبدأ روی عرشه کشتی تحویل میدهد. نقطه انتقال ریسک و هزینه، عبور کالا از نردههای کشتی است.
- مهم: این قانون برای کالاهای فله (Bulk) مناسب است و برای حمل کانتینری، قانون FCA توصیه میشود.
-
CFR (Cost and Freight) | هزینه و کرایه حمل
فروشنده هزینه و کرایه حمل کالا را تا بندر مقصد پرداخت میکند، اما ریسک از زمانی که کالا روی عرشه کشتی در بندر مبدأ قرار میگیرد، به خریدار منتقل میشود.
- بیمه: در این قانون، فروشنده وظیفهای برای تهیه بیمه ندارد.
-
CIF (Cost, Insurance and Freight) | هزینه، بیمه و کرایه حمل
این قانون مشابه CFR است، با این تفاوت که فروشنده موظف است برای کالا تا رسیدن به بندر مقصد، بیمه حمل دریایی تهیه کند.
- سطح بیمه: بر خلاف CIP، بیمه در این قانون حداقلی (کلوز C) است، مگر اینکه طور دیگری توافق شود.
جدول مقایسهای اینکوترمز 2020
برای درک سریع تفاوتها، جدول زیر به طور خلاصه مسئولیتها و نقطه انتقال ریسک را در هر قانون نشان میدهد:
| قانون اینکوترمز | نحوه حمل | انتقال ریسک از فروشنده به خریدار | مسئولیت هزینه حمل اصلی | مسئولیت بیمه | مسئولیت تشریفات صادراتی | مسئولیت تشریفات وارداتی |
|---|---|---|---|---|---|---|
| EXW | همه روشها | در محل کل | خریدار | خریدار | خریدار | خریدار |
| FCA | همه روشها | با تحویل به اولین حملکننده | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار |
| CPT | همه روشها | با تحویل به اولین حملکننده | فروشنده | خریدار | فروشنده | خریدار |
| CIP | همه روشها | با تحویل به اولین حملکننده | فروشنده | فروشنده (بیمه جامع) | فروشنده | خریدار |
| DAP | همه روشها | در مقصد (قبل از تخلیه) | فروشنده | خریدار | فروشنده | خریدار |
| DPU | همه روشها | در مقصد (بعد از تخلیه) | فروشنده | خریدار | فروشنده | خریدار |
| DDP | همه روشها | در مقصد (پس از ترخیص) | فروشنده | فروشنده | فروشنده | فروشنده |
| FAS | دریایی | در کنار کشتی در مبدأ | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار |
| FOB | دریایی | روی عرشه کشتی در مبدأ | خریدار | خریدار | فروشنده | خریدار |
| CFR | دریایی | روی عرشه کشتی در مبدأ | فروشنده | خریدار | فروشنده | خریدار |
| CIF | دریایی | روی عرشه کشتی در مبدأ | فروشنده | فروشنده (بیمه حداقلی) | فروشنده | خریدار |
چگونه بهترین قانون اینکوترمز را برای معامله خود انتخاب کنیم؟
انتخاب قانون مناسب به عوامل مختلفی بستگی دارد و یک نسخه واحد برای همه وجود ندارد. هنگام انتخاب، این سوالات را از خود بپرسید:
- نوع کالا چیست؟ برای کالای کانتینری، FCA بهتر از FOB است.
- روش حمل چیست؟ آیا فقط از کشتی استفاده میکنید یا حمل ترکیبی دارید؟
- کدام طرف (خریدار یا فروشنده) به شرکتهای حمل بهتر یا نرخهای مناسبتر دسترسی دارد؟
- میزان تجربه شما و طرف مقابل در تجارت بینالملل چقدر است؟ اگر تازهکار هستید، ممکن است ترجیح دهید از قوانینی مانند DDP (به عنوان خریدار) یا EXW (به عنوان فروشنده) دوری کنید.
- قوانین کشور مبدأ و مقصد چگونه است؟ در برخی کشورها، انجام تشریفات گمرکی برای یک شرکت خارجی دشوار است، بنابراین DDP ممکن است گزینه مناسبی نباشد.
مشورت با یک شرکت حملونقل بینالمللی معتبر مانند آریان آسمان میتواند به شما در انتخاب بهترین گزینه کمک کند.
سوالات متداول در حوزه اینکوترمز 2020
تلفن دفتر شرکت حمل بار هوایی آریان آسمان در فرودگاه امام خمینی (ره):